مقایسه جامع فریم‌ورک‌ها و زبان‌های برنامه‌نویسی موبایل در سال 2025

در این مقاله به بررسی دقیق چهار گزینه‌ی اصلی توسعه‌ی اپلیکیشن موبایل می‌پردازیم: Flutter (با زبان Dart)، React Native + TypeScript + Expo، Kotlin Multiplatform، و توسعه‌ی بومی (Java برای اندروید و Swift برای iOS). همچنین گزینه‌های جایگزین آینده‌دار مانند .NET MAUI را بررسی می‌کنیم. این تحلیل، هم برای توسعه‌دهندگان تازه‌کار و هم حرفه‌ای آماده شده و هر یک از هشت معیار (سادگی یادگیری، آینده، منابع، بازار کار، فریلنس، درآمد، محبوبیت، نقش آینده) را با جزئیات و منبع معتبر بررسی می‌کند.

فریمورک فلاتر Flutter (زبان دارت) 🌐

✨ از نظر سادگی یادگیری: فلاتر از زبان Dart استفاده می‌کند که زبانی مدرن، شیءگرا و نسبتاً ساده است. همه‌چیز در یک کدبیس واحد نوشته می‌شود (هم رابط کاربری و هم منطق)، بنابراین توسعه‌دهنده تنها یک زبان (Dart) را یاد می‌گیرد. ابزار «Hot Reload» فلاتر نیز امکان مشاهده تغییرات سریع در اپ را فراهم می‌کند؛ این ویژگی تعاملی باعث می‌شود آزمایش و یادگیری مفاهیم جدید بسیار سریع‌تر صورت گیرد. در مجموع، بسیاری از کاربران مسلط به زبان‌های جاوا/سی‌شارپ، یادگیری Flutter را نسبتاً آسان توصیف می‌کنند.

🔮 آینده‌ی فلاتر: فلاتر با حمایت رسمی گوگل ارائه شده و از حدود سال ۲۰۱۷-۲۰۱۸ رشد سریعی داشته است. تحلیل‌ها نشان می‌دهد جامعه‌ی بزرگی از توسعه‌دهندگان را جذب کرده و گوگل دائما در حال سرمایه‌گذاری و گسترش آن است. فلاتر اکنون یک پلتفرم بالغ برای موبایل، وب و حتی دسکتاپ محسوب می‌شود. تکیه‌ی گوگل بر این فریم‌ورک و رشد مداوم جامعه‌ی آن، افق روشنی برای آینده‌ی فلاتر ترسیم کرده است.

📚 منابع یادگیری: فلاتر مستندات رسمی و جامعی دارد و گوگل منابع آموزشی مناسبی ارائه کرده است. همچنین بسته‌های (Package) متعدد در مخزن Pub.dev در دسترس است. انجمن فلاتر بسیار فعال است و کتاب‌ها، دوره‌های آنلاین و آموزش‌های تصویری فراوانی در وب وجود دارند. به‌طور کلی، تعداد منابع یادگیری فلاتر بسیار زیاد است که کار تازه‌کارها را تسهیل می‌کند.

🌍 بازار کار: فلاتر به‌خصوص در چند سال اخیر محبوبیت زیادی پیدا کرده و بسیاری از شرکت‌های استارتاپ و فناوری، پروژه‌های موبایل خود را با آن اجرا می‌کنند. طبق گزارش‌ها، فرصت‌های شغلی فراوانی برای توسعه‌دهندگان فلاتر در کشورهای مختلف وجود دارد؛ به‌ویژه در شرکت‌های فعال در خدمات موبایل و استارتاپ‌ها. با این حال، هنوز تعداد موقعیت‌های شغلی React Native نسبت به فلاتر بیشتر است، اما تقاضا برای فلاتر نیز رو به رشد است. طبق یک بررسی صنعتی، شرکت‌ها به دنبال نیروی متخصص فلاتر هستند و فرصت‌های فریلنس فلاتر نیز در پلتفرم‌هایی مانند Upwork و Fiverr بالا رفته است.

💼 فعالیت به عنوان فریلنسر: فلاتر به دلیل امکان ساخت هم‌زمان اپ‌های iOS و Android با یک کدبیس، در بازار فریلنس محبوب است. بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک و متوسط که بودجه‌ی محدودی دارند، فلاتر را انتخاب می‌کنند تا سریع‌تر و ارزان‌تر روی چند پلتفرم کار کنند. به همین دلیل در سایت‌های فریلنسینگ، پروفایل‌های فعال فلاتر فراوان است و پروژه‌های مرتبط با آن نسبتا زیاد است.

💰 سطح درآمد: درآمد توسعه‌دهندگان فلاتر به نسبت Native پایین‌تر گزارش شده است. مطابق نظرسنجی StackOverflow ۲۰۲۳، متوسط حقوق سالانه‌ی توسعه‌دهندگان Dart حدود ۵۵٫۸۶۲ دلار بوده که از حقوق توسعه‌دهندگان Swift (۸۶٫۸۹۷ دلار) و Kotlin (۷۸٫۲۰۷ دلار) پایین‌تر است. این اختلاف ممکن است به علت جدید بودن فلاتر و تعداد کمتر توسعه‌دهندگان باتجربه باشد. با این حال، درآمد می‌تواند بسته به کشور، سابقه و نوع پروژه متفاوت باشد.

❤️ محبوبیت: طبق نظرسنجی‌ها، فلاتر در میان توسعه‌دهندگان سریعاً در حال محبوب شدن است. در نظرسنجی ۲۰۲۲ StackOverflow، حدود ۱۲.۶٪ توسعه‌دهندگان علاقه‌مند به یادگیری فلاتر بوده‌اند، و تعداد پرسش‌های فلاتر در StackOverflow بیش از ۱۶۰ هزار بوده که نشان‌دهنده تعامل بالای جامعه است. تعداد ستاره‌های گیت‌هاب فلاتر (بیش از ۱۵۲ هزار) نیز از React Native بیشتر است. در عین حال، React Native هنوز جامعه‌ی بزرگتری دارد، اما فلاتر با سرعتی بالا در حال رشد است.

🚀 احتمال تبدیل شدن به فناوری اصلی آینده: فلاتر به عنوان گزینه‌ای جامع برای چندپلتفرم مطرح است. امکاناتی مثل پشتیبانی از وب و دسکتاپ و رندر گرافیکی قدرتمند (مبتنی بر Skia)، آن را برای آینده جذاب می‌کند. با این حال، منتقدان معتقدند که ممکن است React Native (بر پایه JavaScript) به علت گستردگی جامعه و پشتیبانی وب‌محور، همچنان رقابت‌پذیر باشد. با این وجود، حمایت گوگل و رشد روزافزون اکوسیستم فلاتر نشانه‌ای از جایگاه قوی آن در آینده‌ی توسعه موبایل است.

مزایا:

• توسعه یک‌مرحله‌ای برای iOS و Android با یک کدبیس واحد (Dart).
• پشتیبانی رسمی قوی از سوی گوگل و سرعت اجرای بالا (UI با Skia).
• ابزارهای پیشرفته‌ی توسعه مثل Hot Reload (تسریع فرآیند تست و دیباگ).
• تعداد زیاد کتابخانه‌ها و بسته‌های آماده برای مشکلات رایج.

معایب:

• نیاز به یادگیری زبان Dart جدید برای افرادی که با آن آشنا نیستند.
• حجم نهایی اپلیکیشن‌ها معمولا از برنامه‌های نیتیو سنگین‌تر است.
• جامعه‌ی توسعه‌دهندگان کمی کوچک‌تر از جاوااسکریپت است (در نتیجه پاسخگویی به مشکلات در انجمن ممکن است کمتر باشد).
• سرعت رشد فلاتر بالا است اما برخی ویژگی‌های خاص پلتفرم هنوز در حال تکامل‌اند.

ری اکت نیتیو React Native + TypeScript + Expo 🚀

✨ سادگی یادگیری: ری‌اکت نیتیو مبتنی بر JavaScript است و اگر توسعه‌دهنده با React یا JS آشنایی داشته باشد، ورود به آن آسان است. استفاده از TypeScript نیز مزیتی است که باعث می‌شود خطاهای زمان کامپایل کاهش یابد. فریم‌ورک Expo لایه‌ای روی React Native است که مدیریت مجوزها و تنظیمات نیتیو را ساده می‌کند، بنابراین تازه‌کارها بدون نیاز به تنظیمات پیچیده‌ی Xcode/Android Studio می‌توانند برنامه بنویسند. در کل، اگر پیش‌زمینه‌ی وب (JS/React) دارید، React Native و Expo برای یادگیری بسیار سرراست‌اند.

🔮 آینده‌ی React Native: React Native پروژه‌ی متن‌باز فیسبوک است و جامعه‌ی بزرگی پشت آن قرار دارد. بسیاری از شرکت‌های بزرگ (متا، مایکروسافت، آمازون و…) از آن استفاده می‌کنند. با وجود اینکه React Native از سال ۲۰۱۵ عرضه شد و چند جایگزین جدید پیدا شده، هنوز توسعه‌دهندگان به دلیل پایگاه کد JavaScript عظیم و اکوسیستم گسترده، آن را مورد علاقه نگه داشته‌اند. به گفته‌ی کارشناسان، بازار موبایل به سمت راه‌حل‌های کراس‌پلتفرم حرکت می‌کند و شرکت‌ها در جذب نیروی فلاتر و React Native فعال هستند. بنابراین به نظر می‌رسد React Native همچنان جایگاهی پررنگ در آینده دارد.

📚 منابع یادگیری: مستندات رسمی React Native بسیار کامل است و جامعه‌ی وب بزرگ نیز منابع بی‌شماری تولید کرده‌اند. از آنجا که React Native با React.js ارتباط تنگاتنگی دارد، می‌توان از آموزش‌های React و TypeScript نیز استفاده کرد. افزون بر این، Expo مستندات مفصلی دارد که شروع سریع را ممکن می‌کند. به طور کلی، تعداد کتاب‌ها، دوره‌ها و مقالات آموزشی React Native، TypeScript و Expo فراوان است.

🌍 بازار کار: React Native به دلیل قدمت بیشتر و شهرت بالای JavaScript، در بسیاری از کشورها موقعیت‌های شغلی خوبی دارد. گزارش‌ها نشان می‌دهد تعداد آگهی‌های استخدام React Native معمولاً از فلاتر بیشتر است و شرکت‌های بزرگ پروژه‌های موبایل‌شان را با آن پیاده می‌کنند. در واقع، اکثر توسعه‌دهندگان بر این باورند که «بازار آزاد» برای React Native گسترده است و کمبودی در آگهی‌های شغلی آن دیده نمی‌شود. در مناطق مختلف جهان (بویژه آمریکای شمالی و اروپا)، تقاضا برای توسعه‌دهندگان React Native همچنان بالا باقی مانده است.

💼 فعالیت به عنوان فریلنسر: فریلنسرها به شدت از React Native استفاده می‌کنند؛ زیرا با داشتن مهارت‌های وب (HTML/CSS/JS)، می‌توانند پروژه‌های موبایل را بسازند. استفاده از Expo کار را برای فریلنسرهای مبتدی آسان می‌کند. بر اساس تجربه، پروژه‌های کراس‌پلتفرم در پلتفرم‌های فریلنسری همواره پرتقاضا هستند و ری‌اکت نیتیو به‌ویژه به دلیل جامعه بزرگ، گزینه محبوبی در این میان است.

💰 سطح درآمد: توسعه‌دهندگان React Native که از TypeScript/JS استفاده می‌کنند، معمولا در محدوده‌ی میانه‌ی حقوق قرار دارند. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد میانگین حقوق سالانه برای متخصصین TypeScript حدود ۷۷٫۱۰۴ دلار است. با توجه به این که React Native مبتنی بر JS/TS است، می‌توان گفت توسعه‌دهندگان آن در محدوده‌ی حقوقی مشابه TypeScript قرار می‌گیرند. این مقدار، بیشتر از حقوق متوسط Dart و نزدیک به حقوق زبان‌هایی مانند Kotlin یا JavaScript است.

❤️ محبوبیت: React Native یک اکوسیستم بالغ با جامعه‌ی قوی است. بسیاری از شرکت‌های بزرگ (مانند متا و مایکروسافت) برنامه‌های محبوب خود را با آن ساخته‌اند. در نظرسنجی‌های توسعه‌دهندگان نیز React Native یکی از فریم‌ورک‌های پرطرفدار موبایل است و حدود ۸–۱۰٪ توسعه‌دهندگان آن را استفاده کرده‌اند. اگرچه رشد Flutter در سال‌های اخیر سریع بوده، React Native همچنان به عنوان پلتفرم محبوبی که تجربه‌ی توسعه وب را به موبایل می‌آورد، مطرح است.

🚀 احتمال تبدیل شدن به فناوری اصلی آینده: React Native به عنوان گزینه‌ای که از اکوسیستم گسترده‌ی وب بهره می‌برد، به بقای خود ادامه خواهد داد. به گفته‌ی کارشناسان، از آنجایی که بیشتر توسعه‌دهندگان با JavaScript آشنایند، حل مشکلات در React Native اغلب آسان‌تر است؛ با این وجود، نیاز به جابجایی دائمی با به‌روزرسانی‌های فیسبوک و رقابت با فلاتر ادامه خواهد داشت. با این حال، به دلیل پشتوانه‌ی بزرگ وب و شرکت‌های بزرگ، نمی‌توان احتمال غالب شدن کامل React Native را در آینده نادیده گرفت.

مزایا:

• بهره‌گیری از JavaScript/TypeScript (متداول‌ترین زبان وب) و اکوسیستم React.
• کامپوننت‌های از پیش‌ساخته فراوان و ابزارهایی مثل Fast Refresh برای توسعه سریع.
• پشتیبانی از Expo که شروع پروژه را بسیار ساده می‌کند.
• تعداد زیاد برنامه‌های تولیدی و شرکت‌های استفاده‌کننده (فیسبوک، اینستاگرام، مایکروسافت و…).

معایب:

• بازده (performance) اندکی پایین‌تر نسبت به فلاتر و برنامه‌های نیتیو به‌ویژه در برنامه‌های گرافیکی سنگین.
• گاهی مشکلات ناسازگاری و باگ‌های ناشی از بسترهای بومی (native) وجود دارد که نیازمند نوشتن ماژول‌های پل‌بومی اضافی است.
• وابسته به JavaScript؛ پروژه‌های بزرگ ممکن است پیچیده شوند (اگرچه TypeScript بسیاری از مشکلات را کاهش می‌دهد).
• سرعت آپدیت کتابخانه‌ها ممکن است پایین‌تر از اکوسیستم وب باشد.

کاتلین Kotlin Multiplatform (کاتلین مولتی‌پلتفرم) 🤝

✨ سادگی یادگیری: Kotlin Multiplatform (KMP) اساساً به زبان Kotlin نوشته می‌شود، بنابراین توسعه‌دهندگانی که با جاوا یا کاتلین آشنا باشند، یادگیری آن کار مشکلی نیست.‌ بر طبق گزارش‌ها، اگر تیم قبلاً با توسعه اندروید و Kotlin آشنایی داشته باشد، منحنی یادگیری به اشتراک‌گذاری منطق در KMP نسبتاً کم است. با این حال، برنامه‌نویس باید نحوه کار با واسط‌های بومی (مثل Jetpack Compose در اندروید یا SwiftUI در iOS) را نیز بداند، چرا که رابط کاربری به‌صورت جداگانه در هر پلتفرم طراحی می‌شود. در مجموع، یادگیری کاتلین (برای بَک‌اند یا بیزنس‌لاجیک) آسان است اما بُعد چندپلتفرمی آن (تنظیم Gradle و افزونه‌ها) شاید چالش برانگیزتر باشد.

🔮 آینده‌ی کاتلین مولتی‌پلتفرم: Kotlin Multiplatform یک پروژه مشترک جت‌برینز و گوگل است که اخیراً توجه زیادی جلب کرده است. چندین شرکت بزرگ به صورت پایلوت یا پروژه‌ی تولیدی از آن استفاده کرده‌اند. به عنوان مثال، شرکت «فوربز» بیش از ۸۰٪ منطق اپ خود را بین iOS و اندروید به اشتراک گذاشته است. شرکت‌های دیگری مانند Netflix و McDonald’s نیز از KMP برای بخش‌هایی از اپ‌های‌شان بهره می‌برند. این موارد نشان می‌دهند که تجربه‌های واقعی و موفق با KMP در حال افزایش است. از سوی دیگر، این فناوری نسبتاً جدید است و هنوز اکوسیستم آن کوچک‌تر است. بنابراین آینده‌ی KMP امیدوارکننده به نظر می‌رسد اما به اندازه‌ی فلاتر یا React Native پخته نیست.

📚 منابع یادگیری: JetBrains مستندات رسمی خوبی برای KMP منتشر کرده است. انجمن Kotlin فعال است و منابع آموزشی Kotlin (مانند KotlinLang و مستندات گوگل) قابل استفاده‌اند. با این حال، چون KMP جدید است، تعداد دوره‌ها و مثال‌های آموزشی آن هنوز به اندازه‌ی فلاتر یا React Native نیست. در مقابل، کتابخانه‌ها و بسته‌های اختصاصی KMP هم محدودترند. در مجموع منابع پایه‌ای وجود دارد اما هنوز نیاز به توسعه‌ی بیشتر منابع کمّی احساس می‌شود.

🌍 بازار کار: فعلاً موقعیت‌های شغلی مختص KMP بسیار کم است. این فناوری جدید هنوز در فاز معرفی است و اکثر شرکت‌ها در حال آزمایش آن‌اند. از نظر آماری، سهم Kotlin در نظرسنجی‌ها حدود ۹٫۷٪ است (بیشتر برای اندروید)، ولی KMP عموماً زیرمجموعه‌ی این درصد به حساب می‌آید. برخی شرکت‌های فناوری (به خصوص محصول محور یا خدمات مالی) به دنبال استخدام متخصص Kotlin هستند و ممکن است KMP را به تدریج بخواهند. برای فریلنسرها، صرفاً پروژه‌ی اختصاصی KMP نادر است، ولی توانایی برنامه‌نویسی در Kotlin و اشتراک‌گذاری کد می‌تواند مزیت رقابتی باشد.

💼 فعالیت به عنوان فریلنسر: به دلیل نوپا بودن، پروژه‌های فریلنسری KMP کمیاب‌اند. بیشتر مشتری‌ها هنوز تمایل دارند پروژه‌های کراس‌پلتفرم‌شان را با فلاتر یا React Native بسازند. اما اگر یک فریلنسر در حوزه‌ی Kotlin ماهر باشد، می‌تواند پروژه‌های اندروید/کاتلین را بگیرد و به تدریج بخش‌هایی از KMP را معرفی کند.

💰 سطح درآمد: توسعه‌دهندگان Kotlin معمولاً حقوق بالاتری نسبت به فلاتر دارند. طبق SOD2023، میانگین حقوق سالانه‌ی برنامه‌نویس Kotlin حدود ۷۸٫۲۰۷ دلار است (که تقریباً برابر با متوسط زبان‌های محبوب مثل TypeScript است). از سوی دیگر، چون KMP به خودی خود در نظرسنجی جداگانه نشان داده نمی‌شود، می‌توان آن را نزدیک به حقوق Kotlin در نظر گرفت. به طور کلی، مهارت Kotlin معمولاً در رده حقوقی بالاتر از Dart اما پایین‌تر از Swift قرار می‌گیرد.

❤️ محبوبیت: Kotlin به طور کلی در میان توسعه‌دهندگان اندروید محبوب است (حدود ۹٫۷٪ توسعه‌دهندگان از آن استفاده می‌کنند). اما Kotlin Multiplatform هنوز بیش از حد نوظهور است که محبوبیت زیادی در آمارها داشته باشد. با این حال، علاقه‌مندان به فناوری‌های جدید در حال دنبال کردن روند KMP هستند و پذیرش آن در حال رشد است. اکوسیستم آن کوچک‌تر است اما به‌سرعت در حال گسترش است به خصوص به واسطه‌ی پشتیبانی JetBrains و گوگل.

🚀 احتمال تبدیل شدن به فناوری اصلی آینده: KMP فواید خاص خود را دارد، مخصوصاً در به اشتراک‌گذاری منطق برنامه‌ها در تیم‌هایی که طراحی UI بومی را حفظ می‌کنند. در تحلیل‌ها گفته می‌شود اگر تیم تمرکز اصلی‌اش روی بهبود بهره‌وری از طریق اشتراک‌گذاری لاجیک باشد و مسأله‌ی یکسان‌بودن ظاهر اپ مهم نباشد، KMP گزینه خوبی است. به هر حال، محدودیت‌های فعلی (مثل نیاز به طراحی جدا UI و ناپختگی برخی ابزارها) ممکن است مانع از تبدیل آن به گزینه‌ی غالب شود. در بلندمدت، اگر Google و JetBrains به سرمایه‌گذاری ادامه دهند و جامعه‌ی آن قوی‌تر شود، KMP می‌تواند جایگاه مهمی بیابد، ولی فعلاً مانند Flutter و React Native مطرح نیست.

مزایا:

• اشتراک‌گذاری کد لاجیک بین iOS و Android بدون ازدست‌دادن ظاهر بومی.
• پشتیبانی رسمی از سوی JetBrains/گوگل و امکان معرفی تدریجی در پروژه‌های موجود.
• استفاده از زبان Kotlin (مدرن و قدرتمند)، با سینتکس شبیه به Swift و C#.
• مناسب برای اپ‌هایی که منطق پیچیده‌ی تجاری دارند و نیاز به همسان‌سازی چندپلتفرم است.

معایب:

• نیاز به توسعه‌ی جداگانه‌ی رابط کاربری برای هر پلتفرم (Jetpack Compose و SwiftUI).
• جامعه و اکوسیستم نسبتاً کوچک؛ تعداد کتابخانه‌ها و پلاگین‌ها محدود است.
• یادگیری تنظیمات Gradle و پیکربندی KMP برای همه‌ی اعضا چالش‌برانگیز است.
• شغل‌های زیادی مخصوص KMP فعلاً وجود ندارد.

زبان جاوا و سويفت توسعه‌ی بومی (Java برای Android و Swift برای iOS) 📱

✨ سادگی یادگیری: توسعه‌ی بومی یعنی استفاده از ابزارها و زبان‌های رسمی هر پلتفرم. Android به طور تاریخی با جاوا و حالا بیشتر با Kotlin توسعه می‌یابد، و iOS با زبان Swift. یادگیری Java/Android سنتی حجم بالایی از مفاهیم (APIهای اندروید، اکوسیستم) دارد، اما منابع آموزشی فراوانی دارد. امروزه گوگل توسعه‌ی اندروید را «Kotlin-اول» اعلام کرده و توصیه می‌کند از Kotlin استفاده شود. Swift نیز زبانی مدرن و «دسترس‌پذیر برای تازه‌کارها» توصیف شده است. در کل، برای کسی که کاملاً تازه‌کار است، یادگیری دو زبان و دو مجموعه ابزار ممکن است دشوار باشد، اما برای توسعه‌دهندگانی که می‌خواهند عمیقاً با هر پلتفرم کار کنند، ابزارها کاملاً شناخته‌شده و قدرتمند هستند.

🔮 آینده‌ی توسعه‌ی بومی: هر دو سیستم عامل موبایل اصلی (Android و iOS) همچنان به توسعه‌ی نیتیو اهمیت می‌دهند. گوگل به Kotlin تکیه کرده است و اپل هر سال Swift را به‌روزرسانی می‌کند. به همین دلیل، متخصصین نیتیو همیشه مورد نیاز خواهند بود، مخصوصاً در پروژه‌های بزرگ که عملکرد و هماهنگی کامل با امکانات سیستم مهم است. با این حال، روند صنعت به سمت کراس‌پلتفرم است و توسعه‌دهندگان به ندرت فقط روی یک پلتفرم کار می‌کنند. بنابراین احتمال دارد در بلندمدت تعداد پروژه‌های نیتیو (دو اپ جدا) کمتر از حال شود، ولی هر پلتفرم (Android و iOS) هنوز سهم بزرگی در بازار دارد.

📚 منابع یادگیری: برای توسعه‌ی نیتیو منابع بی‌شماری وجود دارد. گوگل و اپل مستندات رسمی و کامل، دوره‌های آموزشی رایگان و پولی، کتاب‌ها و تالارهای گفتگوی فراوان ارائه کرده‌اند. به عنوان مثال، وب‌سایت Android Developers هم مفصل است. یادگیری اندروید یا iOS به مهارت‌های خاص و زمان طولانی‌تری نیاز دارد، ولی «تعداد منابع آموزشی از سطح مقدماتی تا پیشرفته در این حوزه بی‌شمار است». برای برنامه‌نویس تازه‌کار، این منابع بسیار کمک‌کننده‌اند، هرچند حجم مطالب ممکن است زیاد باشد.

🌍 بازار کار: متخصصین جاوا/کاتلین اندروید و Swift iOS در بازار کار همواره تقاضا داشته‌اند. طبق StackOverflow ۲۰۲۳، حدود ۳۰٫۵٪ توسعه‌دهندگان گفته‌اند در سال اخیر با جاوا کار کرده‌اند و حدود ۵٪ با Swift. به‌عبارت دیگر، جاوا (و به تبع آن کاتلین) همچنان بسیار فراگیر است. در کشورهای مختلف (ایالات متحده، هند، اروپای شرقی و…) شرکت‌های بزرگ صنعتی و بانکی معمولاً تیم‌های توسعه‌ی بومی دارند. هرچند بازار موبایل جهانی به سمت کراس‌پلتفرم است، اما اپ‌های بومی برای اپ‌هایی با نیازهای خاص (امنیتی، گرافیکی یا عملکردی) محبوب هستند. به طور کلی، موقعیت‌های شغلی نیتیو فراوان است ولی فرد باید یا دو زبان را بلد باشد یا تیم دو نفره تشکیل دهد.

💼 فعالیت به عنوان فریلنسر: در بازار فریلنس، پروژه‌های نیتیو معمولاً بزرگ‌تر و طولانی‌تر هستند و برای کارفرمایان گران‌تر در می‌آیند. فریلنسرها اگر به صورت تک‌پلتفرم (مثلاً فقط iOS) مهارت داشته باشند می‌توانند پروژه بگیرند، اما اغلب برای کسب‌وکارهای کوچک، راه‌حل کراس‌پلتفرم ارجح است. بنابراین پروژه‌های فریلنس نیتیو (بخصوص Java اندروید و Swift iOS) کمتر از پروژه‌های کراس‌پلتفرم است؛ مگر اینکه کارفرما پلتفرم مشخصی را بخواهد.

💰 سطح درآمد: برنامه‌نویسان نیتیو معمولاً بالاترین حقوق را می‌گیرند. نظرسنجی ۲۰۲۳ نشان می‌دهد میانگین حقوق سالانه‌ی متخصص Swift حدود ۸۶٫۸۹۷ دلار است و متخصص Java (یا Kotlin) حدود ۷۲٫۷۰۱ دلار. این اعداد از متوسط حقوق فلاتر و React Native بیشترند. همچنین، بازار نیتیو برای شرکت‌های بزرگ با امکانات بالا، معمولاً بودجه‌ی بیشتری در نظر می‌گیرد؛ بنابراین توسعه‌دهندگان بومی در رده‌های بالای درآمد قرار می‌گیرند.

❤️ محبوبیت: زبان‌های نیتیو ریشه‌دارند. Java یکی از اولین زبان‌های موبایل بود و هنوز هم یکی از پرکاربردترین زبان‌هاست (حدود ۳۰٪ از توسعه‌دهندگان به آن تسلط دارند). Swift، هرچند نسبتا جدید، از سرعت رشد خوبی برخوردار است اما سهم بازار کمتر (۵٪ در SOD2023) دارد. به طور کلی، ایجاد اپ بومی هنوز استاندارد صنعتی است. اما روند کنونی نشان می‌دهد جامعه‌ی توسعه موبایل به شدت در حال گرایش به فریم‌ورک‌های چند‌سکویی است. با این وجود، محبوبیت بالای Swift و Kotlin به وضوح نشان می‌دهد که نیتیو همچنان بخش مهمی از صنعت خواهد بود.

🚀 احتمال تبدیل شدن به فناوری اصلی آینده: احتمالاً این گزینه‌ها چندگانگی و بومی ماندن را نشان می‌دهند، نه یک «تک‌گزینه» برتر. Android و iOS همچنان بازارهای بزرگی‌اند و برای برخی دسته‌های خاص اپ‌ها (مانند بازی‌های سنگین یا اپ‌های سیستمی) توسعه‌ی نیتیو ضروری خواهد بود. اما برای اپلیکیشن‌های عمومی، گرایش به کراس‌پلتفرم همچنان در حال افزایش است. بنابراین توسعه‌ی نیتیو شاید مانند گذشته انحصاری نباشد، اما هرگز از بین نخواهد رفت. در نتیجه، Java/Swift به خودی خود «گزینه‌ی یک‌گانه و آینده‌دار» نیستند، اما دانش آن‌ها برای یک توسعه‌دهنده موبایل حرفه‌ای همچنان بسیار ارزشمند است.

مزایا:

• دسترسی کامل به امکانات پلتفرم: بالاترین عملکرد و هماهنگی با سیستم‌عامل را دارد.
• پایگاه دانش وسیع: جامعه‌ی بزرگ و منابع آموزشی غنی، که یافتن پاسخ در آن‌ها آسان است.
• پشتیبانی رسمی: Google و Apple هر ساله ابزارها و کتابخانه‌های جدیدی ارائه می‌دهند (مثلاً Jetpack Compose یا SwiftUI).
• حقوق بالا: به دلیل تخصص، معمولا حقوق توسعه‌دهندگان نیتیو بالاتر است.

معایب:

• کد تکراری: نیاز به نوشتن دو اپ جدا برای Android و iOS (یا یادگیری هر دو زبان).
• هزینه و زمان توسعه: سریع‌ترین شیوه نیست و نگه‌داری دو کدبیس هزینه‌بر است.
• یادگیری سنگین: حجم مطالب و APIهای بومی زیاد است؛ برای یک نفر سنگین خواهد بود.
• کاهش محبوبیت تدریجی: با رشد کراس‌پلتفرم، ممکن است تقاضا به نفع دیگر فریم‌ورک‌ها کاهش یابد (هرچند تغییرات تدریجی خواهد بود).

سایر گزینه‌های آینده‌دار 🌟

در کنار موارد بالا، چند فناوری دیگر وجود دارند که پتانسیل آینده‌داری دارند. به عنوان مثال، .NET MAUI (Multi-platform App UI) یک فریم‌ورک مایکروسافت برای ساخت اپ‌های بومی موبایل و دسکتاپ با استفاده از C# است. بر اساس مستندات مایکروسافت، با MAUI می‌توان از یک کدبیس C# برای ساخت اپ‌هایی که کاملا نیتیو به نظر می‌رسند استفاده کرد. اگرچه MAUI هنوز در مراحل اولیۀ توسعه است و اکوسیستم آن کوچکتر است، اما برای تیم‌هایی که در حوزه دات‌نت فعالیت دارند، گزینه‌ی جذابی است. همچنین فریم‌ورک‌هایی مانند Ionic/Capacitor (بر اساس فناوری وب) و Xamarin.Forms (که عملاً جای خود را به MAUI داده) وجود دارند، اما آنها به اندازه گزینه‌های بررسی‌شده محبوبیت و آینده‌ی روشنی ندارند.

مقایسه خلاصه 📊

جمع‌بندی و بهترین گزینه

انتخاب «بهترین» بستگی به اولویت‌های پروژه و توسعه‌دهنده دارد. اگر اولویت تولید سریع با یک‌کدبیس واحد است و توسعه‌دهنده جاوااسکریپت بلد است، React Native + TypeScript + Expo گزینه‌ی ایده‌آلی است؛ چون موج اول جاوااسکریپت را می‌آورد و جامعه‌ی قوی دارد. اگر اولویت ظاهر و عملکرد یکپارچه‌ی بالا و بهره‌گیری از پشتیبانی گوگل است، Flutter به‌خوبی پاسخگوست. برای سناریوهای خاص که اشتراک منطق کسب‌وکار مهم است، Kotlin Multiplatform جذاب خواهد بود. در نهایت، توسعه‌ی بومی بالاترین سطح پشتیبانی پلتفرم را فراهم می‌کند اما هزینه و زمان بیشتری می‌برد.

با توجه به جمع‌بندی معیارها، React Native + TypeScript + Expo معمولا بیشترین امتیاز را از جنبه‌های گوناگون (بازار کار، درآمد، منابع آموزشی) کسب می‌کند. این گزینه با جامعه‌ی بزرگ JS/React، ابزارهای توسعه‌ی قدرتمند و فرصت‌های شغلی فراوان، یک انتخاب متوازن برای اکثر توسعه‌دهندگان است. با این حال، برای پروژه‌هایی که به گرافیک پیشرفته یا نیاز بومی بالا نیاز دارند، فلاتر یا توسعه‌ی نیتیو ممکن است مناسب‌تر باشد. به طور کلی، توصیه می‌شود توسعه‌دهندگان بر اساس نیازهای خاص خود و روند بازار به یکی از این فناوری‌ها تسلط پیدا کنند و در عین حال فناوری‌های جدید مانند KMP یا .NET MAUI را نیز زیرنظر داشته باشند.

منابع: برای نگارش این مقاله از گزارش‌ها و منابع معتبر انگلیسی نظیر نظرسنجی‌های StackOverflow، مستندات رسمی Flutter و React Native، و مقالات تحلیلی تخصصی استفاده شده است. این منابع نشان می‌دهند که هر فناوری مزایا و معایب خود را دارد و روند کنونی به سمت چندپلتفرم‌های کراس‌پلتفرم (به ویژه Flutter و React Native) گرایش دارد.